SOKOŁOWO
Kaplica obok zespołu podworskiego
Położona tuż przy szosie dojazdowej do wsi Sokołowo, w centrum wsi, niedaleko ogrodzenia parku dworskiego. Kaplica to wchodziła kiedyś w obręb tego parku. Najnowsze ustalenia autora tej pracy wskazuja, że po 1675 r. przez kilka lat istniała w dworze sokołowskim kaplica domowa (,,sacello etiam domestico"), zwana też swiatynia("templo"), wzniesiona staraniem jezuitów toruńskich, posiadających Sokołowo i Przedmieście Golubskie przez cesje, im sum zastawnych dzierżawcy Jana Kłosińskiego, pożyczonych Działyńskim w 1655 r. Dnia 5 listopada 1678 r. kaplica to uległa sprofanowaniu i ograbieniu podczas zajazdu szlacheckiego pod wodzą bratanka J. Kłosińskiego, Michała Kłosińskiego. Następny obiekt sakralny w Sokołowie wzniesiono dopiero w 1938 r. Okazją do wzniesienia nowego obiektu i podziękowania opatrzności za łaskę było narodzenie się właścicielom majątku Sokołowo - Bolesławowi i Wandzie z Jerzmanowskich Płoskim jedynego i bardzo oczekiwanego syna
Figura NMP
Położona w obrębie powyżej wspomnianej kaplicy od strony inskrypcji dziękczynnej za narodzenie syna. Około 2,5 m wysokości. Dwuelementowa. Posadowiona na dwustopniowej, betonowej podstawie. Na niej wysoki, prostokątny, kwadratowy w przekroju, betonowy postument dźwigający znacznych rozmiarów figurę NMP Niepokalanie Poczętej. Na postumencie od frontu inskrypcja następującej treści: "O Maryjo módl się za nami".
Krzyż przydrożny w formie obelisku
Usytuowany w rozwidleniu szosy Golub - Sokołowo - Dulsk i odchodzącej od niej drogi do byłego majątku Kamionka. Wzniesiony, jak głosi umieszczona na nim jedna z dat, w 1945 roku na miejscu starszego obiektu z 1901 roku, zniszczonego w 1939 r. przez najeźdźcę hitlerowskiego. Zniszczony w czasie wojny krzyż z 1901 roku wzniesiony był na miejscu innego krzyża lub też kapliczki przydrożnej, co zaznaczono na mapie topograficznej Królestwa Polskiego w I pol. XIX w. Krzyż wznosi się na niewielkim ziemnym podwyższeniu, w otoczeniu starych drzew.
Pomniki przyrody
Wszystkie chronione prawem pomniki przyrody w Sokołowie znajdują się na terenie parku przy miejscowym pałacu. Juz w 1955 r. decyzją nr 149/55 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy wpisano do rejestru pomników przyrody chronionych prawem trzy dęby: jeden w wieku 180 1at i obwodzie w pierśnicy 324 cm, wysokości 25 m, drugi o obwodzie w pierśnicy 323 cm, wysokości 25 m i trzeci o obwodzie w pierśnicy 343 cm i wysokości 25 m. 22 kwietnia 1970 r. decyzją nr 434-410/92/70 Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z Bydgoszczy uznano za pomniki następne dwa okazy dębu o obwodzie w pierśnicy 354 cm, wysokości 25 m oraz wieku ok. 3001at, ponadto lipę o obwodzie w pierśnicy 282 cm, wysokości 22 m i wieku około 250 lat.
Zespoł pałacowo-folwarczno-parkowy
Zespoł podworski w Sokołowie (wraz z Ostrowitem) jest jednym z najciekawszych obiektów tego typu, zachowanych na obszarze gminy Golub-Dobrzyń. Znajduje się tuż przy północno-wschodniej stronie drogi dojazdowej do Sokołowa z Golubia-Dobrzynia, mającej przedłużenie do wsi Dulsk. Założenie składa się z trzech zasadniczych części: z przyległego od północy do pałacu zdewastowanego obecnie parku, zestawionego centralnie w zespole i położonego dalej, w kierunku wsi Dulsk, części gospodarczo-folwarcznej, odgrodzonej od pałacu (tu niezachowanym murem) od drogi dojazdowej wysokim ceglanym murem. Do zespołu należały tez budynki - czworaki - licznej kiedyś służby pałacowej i folwarczŹnej. Z licznych tego typu budynków zachowały się tylko dwa dawne czworaki w pobliżu kaplicy. Po wojnie czworaki wykorzystano na budynki mieszkalne dla pracowników PGR-u. Nieistniejące obecnie czworaki obok parka rozebrano po budowie bloków mieszkalnych.
Najprawdopodobniej usytuowany jest w tym samym miejscu co starsze założenia. Najstarszą wzmiankę, o dworze ("curia") posiadamy z 1674 r. (rejestr pogłównego) oraz w 1680 r.- "curia Sokoloviensis" (akta klasztoru jezuitów z Torunia). Wzniesiony na miejscu zniszczonych zabudowań dworsko-folwarcznych przez sprzymierzone cesarsko-polskie w 1657 r. Po działaniach wojennych dwór wzniesiono od nowa, gdyż mamy wzmiankę, w 1680 r. o "curia renovata" ("odbudowanym dworze"). W tym czasie oraz w latach 1744-1772 obok dworu istniał folwark należący do rodziny Działyńskich. W 1678 r. wzmiankowane są z części folwarcznej karczma sokołowska, browar, stodoły oraz kaplica domowa ("sacello etiam domestico") wzniesiona przez jezuitów po 1675 r. W 1680 r. wzmiankowany jest spichrz.
-
Pałac
Najcenniejszy obiekt w całym zespole wyróżniający się na tle innych tego typu obiektów okolicy. Pałac wyróżnia się ciekawą bryłą architektoniczną. Usytuowany jest centralnie pomiędzy parkiem a częścią gospodarczą założenia. Najprawdopodobniej dwór, być może murowany, wznieśli juz w XVII lub XVIII w. ówcześni właściciele dóbr sokołowskich, rodzina Działyńskich, na miejscu rodowej siedziby Janusza z Sokołowa (XV w.) oraz rodziny Sokołowskich (XVI w.). Dwór wzmiankowany jest po raz pierwszy w 1618 r. (zob. powyżej obdukcja sołtysa Bartosza). Na miejscu tego dworu wzniesiono w II pot. XIX w. (zapewne w latach siedemdziesiątych ) obecny pałac wg projektu nieznanego architekta. Ks. M. Smoleński w 1864 r. wspomina w swym cennym dziełku o czterech kościołach w ziemi dobrzyńskiej; pisze ze właściciel dóbr sokołowskich Antoni Wybraniecki, wzniósł "piękny pałac", który następny właściciel "zamiast ukończyć, kazał rozebrać". Z tego pierwotnego obiektu zachowały się dotąd piwnice oraz pewne partie muru, włączone w nowy pałac. Nowy obiekt wybudowano w stylu klasycyzującym. Po wojnie nastały dla niego złe czasy. Po rozkradzeniu jego wyposażenia przez okoliczną ludność stał się siedzibą PGR-u, który podlegał Inspektoratowi PGR-ów Kowalewie Pomorskim. Podczas użytkowania obiektu przez PGR, niekonserwowany, został częściowo doprowadzony do ruiny, tak że w 1979 r. musiano przeprowadzić jego remont kapitalny. W trakcie remontu zaadaptowano pałac na dworek myśliwski wg projektu Pracowni Projektowe - Pracowni Konserwacji Zabytków Toruń.
Park
Przylega bezpośrednio do pałacu od jego północnej strony. Jego układ kompozycyjny wskazuje, ze założono go na miejscu wcześniejszego, w II poł. XIX w. Ma on charakter parka krajobrazowego. Powierzchnia ogólna- 6,93 ha, z tego wody zajmują 0,29 ha. Całkowicie zdewastowany i o zatartym układzie. Z pięknego kiedyś założenia parkowego pozostał jedynie masyw zieleni. Doprowadziła do tego bezmyślna działalność człowieka po II wojnie światowej. Charakter parka uległ całkowitej zmianie i zatarciu. Wszystkie elementy kompozycyjne uległy zniszczeniu, m.in. poprzez wprowadzenie do jego wnętrza hodowli ptaków - bażantów - oraz przeprowadzenie w latach dziewięćdziesiątych, po uprzedniej wycince, dodatkowych i chaotycznie umiejscowionych nowszych nasadzeń rządowych w postaci lipy, klonu oraz brzozy. Wreszcie do zniszczenia przyczynił się brak codziennej pielęgnacji i konserwacji, co spowodowało powstanie gęstego podszycia parka, które zaciera całkowicie jego charakter.
-
Folwark
Trzecia, największa część założenia, położona na południe od pałacu i parku, bezpośrednio doń przylegająca. Odgrodzona od strony szosy Golub-Działyń częściowo zachowanym nieotynkowanym murem ceglanym, pomalowanym na żółto. Do wnętrza folwarku prowadzi od strony szosy dojazdowej, naprzeciw budynku zlewni mleka, sporych rozmiarów brama wjazdowa. W środku znajdują się znacznej wielkości stare budynki gospodarczo-inwentarskie, zgrupowane w prostokątny dziedziniec, pochodzące w większości z początku XX w. Część z nich uległa nieznacznej przeróbce (w partiach dachowych oraz oknach i wejściach) i zmianie funkcji, gdy istniał to po ostatniej wojnie PGR.
Chlewnia
Stanowiaca jedna całośę z przyległym do krótszej elewacji, wyższym spichlerzem. Murowana z pełnej cegły. Prostokątna. Podmurowana. Nieotynkowana. Pomalowana, podobnie jak wygrodzenie folwarku, na żółty kolor. Częściowo przerobiona z przebiciem nowszych otworów okiennych i wejściowych. Ozdobiona ceglanym fiyzem. Częściowo zachowane lizeny oraz blendy prostokątne o łuku odcinkowym.
Magazyn
Zbudowany na planie wydłużonego prostokąta z pełnej cegły. Wolno stojący. Parterowy. Otynkowany. W krótszych elewacjach dwie masywne bramy wjazdowe z drewnianymi wrotami. Nakryty dwuspadowym, pierwotnie ceramicznym, dachem z nowszymi, prostokątnymi świetlikami w dolnej części poddasza.
Dwie obory
Jedna służyła kiedyś jako owczarnia. Usytuowane w jednej linii. Wolno stojące. Murowane. Wzniesione na planie wydłużonego prostokąta. Otynkowane. Jedna z nich wzmocniona w dłuższej elewacji trójkątnymi, murowanymi z cegły przyporami sięgającymi partii poddasza. W krótszych elewacjach niewielkie, niskie przypory w narożnikach.
Spichlerz
Przymurowany do chlewni. Murowany z pełnej cegły. Nieotynkowany. Pomalowany na żółty kolor. Podmurowany. Dwupiętrowy. We wszystkich piętrach trójosiowy. Poszczególne osie wydzielone prostymi lizenami przebiegającymi wzdłuż całej wysokości budynku. Piętra na zewnątrz wydzielone, pomiędzy lizenami, ozdobnym fryzem z cegły wypuszczonej przed lico muru. Pod okapem dachu podobny fryz we wszystkich elewacjach. Okna w parterze częściowo powiększone, pierwotnie prostokątne o luku odcinkowym z wydzielonym parapetem i z metalowymi okiennicami wielopolowymi z wmontowanymi szybkami. W partii pierwszego i drugiego pietra w każdej z osi po parze szczelinowych okienek. Dach dwuspadowy, niski, nakryty papą.
Stajnia
Wzniesiona z pełnej cegły na planie wydłużonego prostokąta. Parterowa. Podmurowana. Otynkowana. Nakryta dwuspadowym dachem z nowszym przykryciem eternitowym oraz masywnymi lukarnami, po pięć na każdej połaci dachu.